Wat is Tasawwuf?
Mawlana Ashraf Ali Thanwi
Voorwaar, hij die het (zijn nafs) loutert, zal welslagen. En waarlijk verliest hij die het bederft
(Sūrat al-Shams 91:9-10)
Veel mensen hebben misvattingen over Tasawwuf. Velen denken dat het iets buiten de Koran en Sunnah is. Zowel de afwijkende Sūfīs als de oppervlakkige `Ulemā, hoewel zij zich aan de tegengestelde uiteindes van het spectrum begeven, houden zij samen dit verkeerde idee in stand. Het gevolg is dat de eerste groep de Koran en de Sunnah heeft vermeden, terwijl de tweede groep Tasawwuf heeft vermeden. Hoewel de term “tasawwuf”, net als vele andere religieuze termen die vandaag de dag gebruikt worden, zich later ontwikkelde, zijn de disciplines zeer zeker een onderdeel van de Sharī`ah. Het gedeelte van de Sharī`ah dat betrekking heeft op uitwendige daden zoals de salāh en zakāt wordt fiqh genoemd, terwijl het gedeelte dat inwendige gevoelens en toestanden van het hart behandelt, tasawwuf wordt genoemd. Beiden zijn bevolen in de Koran. Dus terwijl de Koran de salāh en de zakāt beveelt, beveelt de Koran ook dankbaarheid en liefde voor Allah (Hoog en Verheven is Hij!) en verwerpt het kwaad van hoogmoedigheid en ijdelheid. Eveneens in de boeken van Hadīth, samen met de hoofdstukken over `ibadāt (aanbiddingen), handel, commercie, huwelijk en scheiding, worden er ook hoofdstukken aangetroffen over riyā (uitsloverij), takabbur (hoogmoed), akhlāq (ethiek), enzovoorts. Deze bevelen zijn net zulke verplichte vereisten als diegene die zich bezighouden met uitwendige daden.
Bij nader inzien zal beseft worden dat alle uitwendige daden bedoeld zijn voor de hervorming van het hart. Dat is de basis van succes in het hiernamaals, terwijl het bederven ervan de oorzaak van totale vernietiging is. Dit is precies wat technisch bekend staat als tasawwuf; zijn middelpunt is tahzīb al-akhlāq, of anders gezegd, de versiering van het karakter; zijn beweegreden is het verkrijgen van Goddelijk genoegen; zijn methode is volledige gehoorzaamheid aan de bevelen van de Sharī`ah.
Tasawwuf is de ziel van de Islam. Zijn functie is het reinigen van het hart van de lage, beestachtige eigenschappen van lust, plagen van de tong, woede, boosaardigheid, jaloezie, liefde voor de wereld, liefde voor roem, gierigheid, hebzucht, uiterlijk vertoon, ijdelheid, misleiding, enzovoorts. Tegelijkertijd richt het zich op de versiering van het hart met de edele eigenschappen van berouw, volharding, dankbaarheid, vrees voor Allah (Hoog en Verheven is Hij!), hoop, onthouding, tawhīd, vertrouwen, liefde, oprechtheid, waarheid, bedachtzaamheid, enzovoorts.Om de ziektes van het hart te constateren en te behandelen, vereist het normaal gesproken de hulp van een deskundige leraar of Sheikh. Hieronder worden de eigenschappen van een geschikte Sheikh genoemd.
(1) Hij bezit noodzakelijke, religieuze kennis.
(2) Zijn geloofsovertuigingen, gewoonten en gebruiken zijn in overeenstemming met de Sharī`ah.
(3) Hij koestert geen hebzucht voor de wereldse rijkdom.
(4) Hij heeft zijn tijd doorgebracht met het studeren bij een betamelijke Sheikh.
(5) De geleerden en goede Sheikhs van zijn tijd hebben een goede mening over hem.
(6) Zijn volgelingen zijn voornamelijk mensen die een goed begrip van de religie hebben.
(7) De meeste van zijn volgelingen volgen de Sharī`ah en verlangen niet naar deze wereld.
(8) Hij probeert oprecht zijn volgelingen te onderwijzen en ze moreel te trainen. Als hij iets verkeerds in hen ziet, verbetert hij het.
(9) In zijn gezelschap kan men een afneming van de liefde voor deze wereld en een toeneming van de liefde voor Allah (Hoog en Verheven is Hij!) voelen.
(10) Hijzelf voert regelmatig dhikr en spirituele oefeningen uit.
Kijk niet naar het vermogen om karamāt (wonderlijke gunsten) uit te voeren of de toekomst te voorspellen, in het zoeken naar een Sheikh. Een zeer goede Sheikh hoeft niet in staat te zijn om karamāt uit te voeren; terwijl een persoon die karamāt tentoonstelt geen vroom persoon hoeft te zijn, of zelfs maar een Moslim. De vooraanstaande Sūfī Bayazīd zegt:
“Wees niet misleid als je een beoefenaar van bovennatuurlijke prestaties ziet vliegen in de lucht. Meet hem met het met de norm van de Sharī`ah.”
Wanneer je de juiste Sheikh vindt, en je tevreden bent met zijn vermogen om van spirituele leiding te voorzien, leg je een eed (ba`ya) af. Dan zal de Sheikh zijn murīd (leerling) begininstructies geven. Ze kunnen onder andere het volgende inhouden:
(1) Toon berouw voor alle zondes uit het verleden en neem stappen om deze goed te maken, dus als er bijvoorbeeld gebeden tot nu toe in het leven gemist zijn, begin je deze in te halen.
(2) Als je enige onvervulde financiële verplichtingen naar een andere persoon toe hebt, maak dan plannen om ze te vervullen.
(3) Bewaak je ogen, oren en tong.
(4) Praktiseer dhikr regelmatig.
(5) Begin een dagelijkse sessie van zelfkritiek voordat je naar bed gaat. Herzie alle goede daden en slechte daden die je overdag uitgevoerd hebt. Toon berouw voor de slechte en dank Allah (Hoog en Verheven is Hij!) voor de goede.
(6) Doe aan murāqabat al-mawt (gedenken van de dood) iedere nacht voordat je naar bed gaat. Stel je voor dat je net bent doodgegaan. Overdenk de plotselinge pijnen van de dood, het ondervragen in het graf, de vlakte van de Opstanding, de Dag des Oordeels, de aanwezigheid in de rechtbank van Allah (Hoog en Verheven is Hij!), enzovoorts.
(7) Ontwikkel nederigheid. Zelfs als je opmerkt dat een ander individu de slechtste daden begaat, moet je hem of haar niet verachten of jezelf als nobeler beschouwen. Het is heel goed mogelijk dat de dader van de ondeugd toevlucht zoekt in het oprecht tonen van berouw, terwijl degene die de zondaar verachtte, verstrikt raakt in de vallen van de nafs en Shaytān. Niemand heeft de zekerheid betreffende zijn einde. Daarom is er geen excuus om een ander te verachten.
De essentiële gedachte van tahzīb al-akhlāq is om onze natuurlijke vermogens in een staat van balans te brengen. De drie basisvermogens zijn woede, verlangens en intelligentie.
Woede: in balans gebracht resulteert het in moedigheid, verdraagzaamheid, standvastigheid, het vermogen om woede in toom te houden en waardigheid. Overmaat aan woede leidt tot onvoorzichtigheid, opschepperigheid, trots, onvermogen in het in toom houden van woede en ijdelheid. Een tekort aan woede leidt tot lafheid, schande en gevoelens van minderwaardigheid.
Verlangens: in balans gebracht resulteert het in kuisheid, vrijgevigheid, hāya (fatsoen), geduld en tevredenheid. Overmaat aan verlangens leidt tot hebzucht en lust. Het andere extreme leidt tot bekrompenheid, machteloosheid, enzovoorts.
Intelligentie: in balans gebracht resulteert het in wijsheid, scherpzinnig en groot inzicht. Overmaat aan intelligentie maakt iemand misleidend, bedrieglijk en een oplichter. Het gebrek ervan leidt tot onwetendheid en domheid met het gevolg dat een dergelijk persoon snel is misleid.
Een individu zal alleen als iemand met een mooi karakter worden beschouwd, als deze vermogens in balans en in evenwicht zijn. Innerlijke schoonheid verschilt bij mensen net als dat met uiterlijke schoonheid het geval is. De bezitter van de meest prachtige sīra was Profeet Muhammad (Allah zegene hem en geve hem vrede). De schoonheid van onze sīra is gebaseerd op haar nabijheid tot zijn sīrah.
